*به خبرگزاری حوزه خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
سه شنبه ۲۸ دی ۱۳۹۵ \ الثلاثاء ١٨ ربيع الثاني ١٤٣٨ \ Tuesday, January 17, 2017
کد خبر: 402740 | تاریخ مخابره :۱۳۹۵/۹/۲۸ - ۰۹:۲۹ | سرویس: علمی، فرهنگی 32

منازعات سياسى و جناحى بر وحدت حوزه و دانشگاه سايه افكنده است
حوزه /بحث وحدت حوزه و دانشگاه با فراز و نشيب‏هاي بسياري همراه بوده است، به رسميت نشناختن هم، رقابت ناسالم و تخريبی، نداشتن ظرفيت تحمل شنیدن حرف همدیگر و کاستي تواضع و فروتني و رعایت نکردن ادب گفت وگو از آسيب‏هاي جدّي وحدت حوزه و دانشگاه است .

به گزارش خبرگزاری «حوزه» آیت الله اعرافی درادامه بحث وحدت حوزه و دانشگاه به بررسی آسیب های اين دو نهاد علمي- تربيتي پرداخته است .

  برخي آسيب‏های  وحدت حوزه و دانشگاه

* ايستايي و جمود در سطوح ظاهري

بحث آسيب‏شناسي روابط حوزه و دانشگاه در دو سطح مطرح می‏شود:

*سطح ظاهری: شامل بحث های اجتماعی، سیاسی و... .

*سطح بنيادى و هسته  اصلى: شامل بحث معرفتي گسترده، پيچيده و تاريخى علم و دين.

تعيين نوع نقش و ارتباط حوزه و دانشگاه و ساختار آموزشى و پژوهشى اين مراكز و همكارى‏هاى اجتماعى  آن ها و بسيارى از مسایل ديگر، در نظريات معرفتى و اصول روابط علم و دين ریشه دارد؛ بنابراين اگر کسی دین را يك «دين حداقل» در نظر بگيرد، نقش دين و روحانيت هم محدود خواهد بود؛ اما اگر «حداكثري» بداند، وضع به گونه‏ای ديگر خواهد شد. درباره روابط علم و دين شايد ده تا دوازده نظريه موجود باشد كه هر كدام نظريه هايى بنيادى در حوزه  روابط علم و دين می‏باشند و تأثير زيادى در تعيين نقش حوزه و دانشگاه و در نهايت بر تقرير و فهم روابط و همكارى و ارتباط اين دو نهاد دارند، چنان كه نظرات موجود در باب رابطه  دين و سياست هم بر اين مسئله تأثير دارد.

مبناى بحث ما بر اساس يك نظريه  تقريباً متعادل و ميانه می‏باشد و بر اين اصل استوار است كه ما دين را حداقلی فرض نمى كنيم تا تنها به حوزه  روابط انسان با خدا مربوط باشد و نيز امری روانى و فردى نمی‏دانيم تا از همه  موضوعات ديگر جدا شود. از سوي ديگر اين ادعاى بزرگ را نیز كه «دين می‏خواهد جاى همه  دانش هاى بشرى را بگيرد.»، نداریم و معتقدیم علم و دين در مواضع مختلف با هم تلاقى و همکاری دارند؛ البته زمينه براى تحول دانش بشر و سامان دادن به زندگى او در كارشناسى هاى دين در چارچوب شريعت وجود دارد. مجموعه  بحث ما بر اساس اصول و نظرات متعادل و ميانه است وگرنه با تغيير آن اصول و نظرها مطالب نيز عوض خواهد شد.

بعضى از آسيب‏ها و موانعى كه با آن روبرویيم به همين بحث بنيادى بر مى گردد، يعنى شخص از دينى كه حداقل فرض شده است، تلقى ديگرى دارد و بسيارى از مسایل را به صورت ديگرى تفسير می‏کند و این منشاء نوعى جدايى و واگرايى مى شود؛ البته بسيارى از موانع نيز به يك سلسله عوامل اجتماعى و سطحى برمی‏گردند. بر همين اساس مسئله حوزه و دانشگاه با مباحث بنيادين و جدى تري ارتباط برقرار كرده است. برای مثال در سال‏هاى اخير بحث حوزه و دانشگاه با بحث دين اقلى و اكثرى، بحث مناسبات علم و دين، بحث دين و سياست و تئوري‏هاى مربوط به آن ها و... ارتباط اساسي یافته است.

به هر ترتيب مقولات جديدى در حوزه فكرى و فلسفى مطرح شده است كه هر چند نمى توان و نبايد جلوى طرح آن ها را گرفت؛ اما بايد تأمل كرد كه اين مقوله بسيار مهم چه نسبتى با آن ها دارد؟ پس در آسيب‏شناسي وحدت دو نهاد نبايد به سطوح ظاهري بسنده کرد.

 * وجود منازعات سياسي و جناحي

امروزه منازعات سياسى و جناحى بر وحدت حوزه و دانشگاه به طور جدى سايه افكنده است. در عرصه مباحث فكرى، فرهنگى و اجتماعى، تفكرهای گوناگون، منازعه ها و رقابت هايى هست كه هر چند طرح آن ها در يك سطح خاص و با رعايت اخلاق علمى و سياسى لازم و طبيعى است؛ ولى جهت طرح موضوع وحدت حوزه و دانشگاه را دگرگون كرده است و چه بسا بسياري از فرصت‏ها، انگيزه‏ها و تلاش‏ها در اثر اختلاف‏ها و کشمکش‏هاي جناحي و سياسي از بين رفته و وحدت حوزه و دانشگاه را دچار فرسايش و تشريفات کرده است.

 * گسترش كمّى دانشگاه ها و حوزه‏هاى علميه

گسترش كمّى دانشگاه ها و حوزه هاى علميه از يک بُعد پديده اجتماعى مبارکي است كه در بحث وحدت حوزه و دانشگاه بايد مورد درنگ جدى قرار گيرد. يك زمانى حوزه علميه، محدوده بسته‌اى داشت و تعداد دانشگاه‏ها هم زياد نبود؛ اما امروزه گسترش دانشگاهها و حوزه‏هاى علميه به لحاظ كمّى و كيفى، مسايل جديدى را در عرصه هاى مختلف فكرى و اجرايى به وجود آورده و تأثيرات ژرفي بر بحث وحدت حوزه و دانشگاه داشته است که در صورت روزمرگي و عدم توجه کافي به اين مقوله، آسيب‏هاي همه جانبه ای، به خصوص در بخش فرهنگي و اجتماعي، بر کشور تحميل خواهد شد.

 * جهاني سازي و جهاني شدن

تحولاتى كه در عرصه جهانى شدن يا جهانى سازى در حال وقوع است، مسایلى را در عرصه هاى مختلف فرهنگى، اجتماعى، دينى، علمى، و... به وجود آورده است و می‏آورد که انتظارهای جديدى را از حوزه و دانشگاه در برابر اين مسایل طلب می‏کند. اين مسايل و انتظارهای جديد نيازمند تلقى كارآمدترى از وحدت حوزه و دانشگاه و اهتمام بيشترى به اين موضوع مى باشد و هر گونه وادادگي، تسليم و عدم آينده پژوهي و برنامه‏ريزي اجراپذیر می‏تواند آسيب‏های جبران ناپذيری بر روند حرکت رو به رشد حوزه و دانشگاه وارد کند.

* وجود گرايشهاى گوناگون در دانشگاه و حوزه

ما با گرايشهاى گوناگونى در دانشگاه و حوزه روبه رویيم. به عبارت ديگر، تنوع و تكثرى كه امروزه در گرايش هاى حوزوى و دانشگاهى به وجود آمده است، در آغاز انقلاب يا دوران پیش از آن وجود نداشت. اين تنوع و تكثر مضاعفِ گرايشات فكرى، سياسى و... در هر دو طرف بر وحدت حوزه و دانشگاه تأثير جدّی گذاشته و آن را پيچيده تر ساخته است.

 * تحولات دين‏شناسي  در غرب

پژوهش ها و نظریه های‌ جدّیدی‌ در اندیشه دینی مغرب زمین درچند دهة ‌اخیر درباره‌ ماهیت، قلمرو  و کارکرد دین، متأثر از ‌تحوّلات فلسفی و علمی آنجا شکل گرفته است ‌و در قالب کلام جدّید، هرمنوتیک، فلسفه ‌دین، زبان دین، روان شناسی دین و... نمودار شده ‌است. علاوه بر مباحث نظری درقلمرو دین شناسی، گسترش علوم‌ انسانی و اجتماعی‌ و پژوهش های فراوان ‌در حوزة انگیزش، کنش و عملکردهای‌ روانی، اجتماعی و رفتاری‌آدمی؛ سبب پدید آمدن سئوال های جدید درقلمرو معارف دینی شده‌ است.

اکنون در غرب، دین‏پژوهی به شیوه علمی و با استفاده از روش های متداول در علوم انسانی و اجتماعی را در زمرة پیشرفته‏ترین تحقیقات آکادمیک خود قرار است و دین‏ پژوهانی چون ردولف اوتو، میرچا الیاده و متکلمان و کلام‏شناسائی چون مروبز، لولیتمان، تیلخ و...به‏ عرصه آمده‏اند که آراءشان تأثیر زیادی در فکر دینی و دین‏ پژوهی قرن حاضر به جای گذارده است و پرسش‏های جدی و عمیقی را در برابر اندیشه دینی، دین‏پژوهان قرار داده است .

 اين پروسه و موج تازه در چهره ترجمه، تأليف، فیلم، موسیقی و... به فضاي فرهنگي كشور منتقل شده است. ناديده انگاري، عدم حساسیت و پاسخگویی دير هنگام به اين گونه بحث‏ها بی توجیه و ناپذيرفتنی است و در آينده نه چندان دور به يک آسيب مهم در جامعه اسلامی تبديل خواهد شد. در روزگاری که‌ هر روز بر گستره و ابعاد ‌رشته‌های گوناگون‌ دینی ‌اضافه می گردد و پژوهش‌ها و مطالعات دینی، مباحث جدیدِ چالش‌زا و انبوهی‌ از داده‌ها و اطلاعات سره و ناسره را‌ در منظر فکر و اندیشه ما قرار می دهد، اهمیّت توجه به این مسئله روشن تر می شود.

*مطالبات و پرسش‏هاي جديد جامعه با تشكیل حكومت ديني

حاكميت دينى، ساختار آن، اَعمال و رفتار حكومت و مسایل اجتماعى آن تأثير فراوانى بر وحدت حوزه و دانشگاه گذاشته است. اين واقعيتى است كه بايد منصفانه و واقع بينانه به آن توجّه کرد. قبل از انقلاب يا اوايل انقلاب كه هنوز حاكميت شكل نگرفته بود، وحدت حوزه و دانشگاه به گونه اى قابل طرح بود، ولى امروزه طرح اين موضوع اقتضائات ديگرى دارد؛ بنابراين چون در مقام واقع و مواجهه با حقايق عيني، موضوعات، مسایل، نيازها، تقاضاها و پرسش‏هاي تازه‌اي نمايان می‏شود و صاحب نظران و محققان اسلامي را به ارایه پاسخ فرا می‏خواند، اين امر نشانه‏هايي از خود در اولويت‏گذاري موضوعات، توجه به عرصه‏هاي جديد، ساماندهي و مديريت تحقيق و كاربرد روش‏ها و شيوه‌هاي جديد بر جاي می‏نهد.

به طور طبيعی انتظار بیشتر از تحقيقات علمي و ديني این است که ناظر به تحقيق‏های جاري اجتماعي ناظر باشد و بخشي از توان و ظرفيت خود را در اين عرصه متمركز نمايد و به نظريه‏پردازي در قلمرو‏هاي اقتصادي، سياسي، اجتماعي، تربيتي و... دست يابد؛ بنابراين ضمن تاكيد بر جهش‏هاي با ارزش حوزه و دانشگاه به سوی ارتقاي تحقيقات، بر اين نكته اصرار می‏ورزيم كه كشف كاستي‏ها و شناخت آسيب‏ها در اين فرايند تنها با تحقيق‏های گسترده و ميداني امکان دارد؛ از اين رو بايد مسئولان حوزه و دانشگاه اهتمام جدي به اين مسئله داشته باشند.

* بي‏اعتنایي بر اخلاق همگرایي

به رسميت نشناختن هم، رقابت ناسالم و تخريبی، نداشتن ظرفيت تحمل شنیدن حرف همدیگر و کاستي تواضع و فروتني و رعایت نکردن ادب گفت وگو از آسيب‏هاي جدّي وحدت حوزه و دانشگاه است که لطمه‏های جبران‏ناپذيري بر همگرايي اين دو نهاد علمي- تربيتي وارد می‏سازد.

 

ارسال نظر
نام :
ایمیل:
متن نظر:
ارسال
نمایش نظرات
اوقات شرعی