*به خبرگزاری حوزه خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
یکشنبه ۲۴ تیر ۱۳۹۷ \ ۱ ذو القعدة ۱۴۳۹ \ Sunday, July 15, 2018
کد خبر: 446235 | تاریخ مخابره :۱۳۹۷/۱/۲۷ - ۲۰:۴۵ | سرویس: علمی، فرهنگی 30

شیوه‌های کنترل خشم در قرآن و روایات
حوزه/ چه قدر افرادی که به واسطه خشم گرفتن بیجا باعث شده، خود و دیگران را به مصیبتی گرفتار نماید و عوارض شومی را در پرتوِ این عمل زشت در دنیا و آخرت نصیب خود نماید.

خبرگزاری «حوزه»، این نوشتار به بررسی جایگاه خشم در قرآن و روایات اسلامی و درمان آن می پردازد.

مقدمه

عصبانيّت به معناي خشمگين و غضبناك بودن، حالت و كيفيت خاصي است كه بر فرد عارض مي ‌شود و شخص تعادل قواي ارادي و تسلط خود را بر اثر ناراحتي و خشم از دست مي‌دهد. (فرهنگ فارسي، محمد معین، ج2، ص 2311)

در منابع ديني و اخلاق اسلامي، بحث عصبانيت تحت عنوان «غضب» و «غيظ» مطرح بوده و از شاخه ‌هاي مبحث رذايل و «نبايدهاي اخلاقي» مي ‌باشد.

حضرت امام خميني (ره) مي‌فرمايد:

غضب يك حركت و حالت نفساني است كه به واسطۀ آن جوشش و غليان در خون قلب، براي انتقام حادث می شود. بنابراین وقتي اين حركت سخت شود، آتش غضب را فروزان كرده و شريان ‌ها و دماغ از يك دود تاريك مضطربي پُر می گردد كه به واسطۀ آن عقل منحرف شده و از ادراك و رويّه باز خواهد ماند. (امام خميني، شرح حديث جنود عقل و جهل، ص 238)

غيظ و غضب از منظر قرآن شريف و منابع روايي

در قرآن شريف و منابع روايي، بحث غيظ و غضب،‌ تحت عناوين مختلف ‌مورد بررسي قرار گرفته است.

قرآن کریم در مورد غيظ و غضب كفّار نسبت به اهل ايمان مي‌فرمايد: «وَ إِذا خَلَوْا عَضُّوا عَلَيْكُمُ الْأَنامِلَ مِنَ الْغَيْظِ قُلْ مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ».

امّا هنگامى كه تنها مى ‏شوند از شدّت خشم بر شما، سر انگشتان خود را به دندان مى‏گزند! بگو: با همين خشمى كه داريد بميريد!. (آل عمران 119)

در مورد اصل خشم و غضب، پيامدها و پيشگيري و درمان آن،‌ روايات بسياري وارد شده است.

براي نمونه پيامبر گرامی اسلام صلي الله عليه و آله مي‌فرمايد: «اجتَنِبِ الغضب». از خشم بپرهيزيد. (نهج الفصاحۀ 116)

پيشگيري و درمان عصبانيت

قرآن مجید در آيات زيادي به پيشگيري و درمان عصبانيت و خشم شديد، تشويق کرده و مي‌فرمايد: «الَّذينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْكاظِمينَ الْغَيْظَ..».

همان ها كه در توانگرى و تنگدستى، انفاق مى‏كنند؛ و خشم خود را فرو مى‏برند. (آل عمران 134)

بيشتر آيات و روايات در راستاي عصبانيت، غيظ و غضب، قبل از آن که نحوۀ درمان را بازگو کنند، جنبة پيشگيري را بیان نموده اند.

دین اسلام در صدد است انسان‌ ها به هیچ وجه دچار خشم و غضب نشوند؛ به همین جهت قرآن شريف در آيۀ 84 سوره يوسف و آية 37 سوره شوري، مسلمانان را در مورد فرو بردن خشم و پيشگيري از آن تشويق مي‌كند.

روايات بسياري در راستاي پيشگيري و درمان خشم و عصبانيت وارد شده كه به یک نمونه اشاره می گردد.

رسول گرامی اسلام صلّی الله علیه وآله وسلّم مي‌فرمايد: «وَ أَحْزَمُ النَّاسِ أَكْظَمُهُمْ لِلْغَيْظِ». و استوارترين مردم هم كسى است كه خشم خود را فرو برد. (من لا يحضره الفقيه، ج‏4، ص: 395)

دستورات قرآن کریم، منابع روايي و اخلاقي در خصوص آلوده نشدن و درمان غضب

1. پيشگيري

در مرحله اول بايد از بيماري غضب و عصبانيت پيشگيري نمود و پيشگيري آن اين است كه انسان با پشتوانه باورهاي ديني، رعايت دستورهاي اخلاقي، همانند محبت، صله رحم، ايثار، گذشت و عفو، توكل، توسّل و سرگرمي ‌هاي سالم به زندگي خود آرامش ببخشد و خود را وارد عرصه نگراني‌ ها، اضطراب، بيماري ماشيني و صنعتي و... نكند.

قرآن کریم می فرماید: «ِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ». آگاه باشيد، تنها با ياد خدا دلها آرامش مى‏يابد!. (رعد 28)

2. درمان

مرحله بعدي، مرحله درمان می باشد و باید توجه داشت؛ زماني كه آتش خشم و غضب در فردی شعله‌ور شده نبايد دست به درمان او زد يا فرد خشمگين را نصيحت نمود؛ بلکه بايد صبر نمود تا شعلۀ‌ خشم او فروكش نماید، آنگاه راهكارهاي علمي و عملي را در قالب دستورالعمل اخلاقي و... ارائه داد.

الف) ترك صحنه

انسان خشمگین در چنین حالتی بايد معركه و صحنۀ‌ خشم و عصبانيت را ترك نموده و يا تغييراتي در خود به وجود آورد. براي مثال اگر ايستاده، بنشيند و اگر نشسته، بخوابد.

ب) استفاده از افراد متخصص

لازم است تا درمان كامل از افراد متخصص و كارشناس همانند پزشك روانشناس و يا معلم اخلاق در جهت درمان بيماري خشم و عصبانيت كمك گرفت و از راهكارها و دستورالعمل‌ هاي آن ها بهره جُست.

ج) ذكر خداوند

فرد خشمگین به ذكر خداي تعالي مشغول شده و برخي نیز ذكر خداي تعالي را در اين وقت، واجب دانسته‌اند.

و) صله رحم

هر كس بر خويشاوندان خويش غضب كرد، نزد او رود و خود را به او نزديك نمايد و به جهت صله رحم با او مصافحه و روبوسي نمايد. اين كار باعث آرامش روح و روان انسان خشمگين و همۀ انسان‌ ها مي‌شود.(امام خميني، شرح حديث جنود عقل و جهل، ص 238)

ه‍ ) وضو گرفتن

در روايت ديگر آمده است: «الغضب من الشّيطان و الشّيطان خلق من النّار و الماء يطفي النّار»

خشم از شيطان است و شيطان از آتش پديد آمده و آتش را به آب مي توان خاموش كرد؛ وقتي يكي از شما خشمگين شود، وضو گيرد. (نهج الفصاحة، ص: 586)

ي) غسل كردن

در حديث ديگر آمده است كه هنگام غضب و عصبانيت غسل نماييد. «... فَاِذا غَضِبَ اَحَدُكُمْ فَلْيَغْتَسِل». وقتي يكي از شما خشمگين شود، غسل نمايد. (نهج الفصاحۀ 586)

منبع: مرکز پاسخ گویی به شبهات حوزه علمیه قم

ارسال نظر
نام :
ایمیل:
متن نظر:
ارسال
نمایش نظرات
اوقات شرعی