*به خبرگزاری حوزه خوش آمديد* اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلا
جمعه ۲۷ مهر ۱۳۹۷ \ ۱۰ صفر ۱۴۴۰ \ Friday, October 19, 2018
کد خبر: 453174 | تاریخ مخابره :۱۳۹۷/۳/۲۴ - ۱۷:۰۰ | سرویس: علمی، فرهنگی 75
تربیت اسلامی (۲۳)؛
هر آنچه درباره بلوغ دختران و پسران باید بدانیم
حوزه/ بلوغ مرحله اي از رشد انسان است که در اثر بيداري غدد غريزي و فعال شدن آن دگرگوني هاي ويژه اي در شخص پديد مي آيد که با يک سري علائم و تظاهرات جسماني و رواني توأم است.

به گزارش خبرگزاری «حوزه»، تربیت اسلامی از توصیه های بزرگان دین برای مسلمانان است که در شماره های گوناگون، بخش های مختلفی را تقدیم حضور مخاطبان گرامی خواهیم کرد.

* بلوغ

در دوران زندگي انسان، نوجواني از اهميت خاصي برخوردار است و شايد مهم ترين دليل آن پيدايش «بلوغ» در اين مرحله باشد. در اين دوره از زندگي، استعدادهاي مهمي که در سرشت انسان به وديعه نهاده شده شکفته مي شود و تحولات بسياري در جسم و روان و افکار و انديشه فرد ايجاد شده و زمينه کمالات و انجام مسئوليت هاي فردي و اجتماعي فراهم مي گردد. نوجواني برزخي ميان کودکي و بزرگسالي است. آغاز دوران نوجواني و بخصوص بلوغ براي فرد غرورآفرين و در عين حال دلهره آور است. «بلوغ» کمال طبيعي انسان و دوره شور و شوق و تجدد و تشخص است و در يک جامعه مي توان گفت: بلوغ تولدي ديگر است.

اين مرحله از يک سو، به علت شرايط خاص فيزيولوژي و زيستي که تحول عظيمي را در جسم و روح و روان فرد ايجاد مي کند، حايز اهميت است. و از سوي ديگر به علت اين که، وظايف و تکاليفي از طرف شرع و اجتماع بر عهده او گذاشته مي شود، اهميت آن دو چندان مي کند.

در اين عرصه چون نوجوان و جوان هنوز بي تجربه است و آگاهي لازم از شرايط و ويژگي هاي اين دوران ندارد. موجب مي شود که آن ها دچار مشکلات و لغزش هايي بشوند؛ که جبران کردن آن ها خيلي مشکل است.

از اين رو آن ها بايد در گام اول آگاهي هاي خود را در اين زمينه بالا ببرند و در گام بعدي به شکوفايي استعدادهاي خود پرداخته و از بروز مشکلات پيشگيري و مقابله کنند.

تعريف بلوغ:

بلوغ مرحله اي از رشد انسان است که در اثر بيداري غدد غريزي و فعال شدن آن دگرگوني هاي ويژه اي در شخص پديد مي آيد که با يک سري علائم و تظاهرات جسماني و رواني توأم است.[1]

انواع بلوغ

ـ بلوغ بدني: شامل نهايت رشد بدني مي باشد، که اوج کمال رشد اندام حدود (25ـ 23) سالگي است.

ـ بلوغ جنسي: رسيدن فرد به مرحله اي که قادر به ايفاي نقش جنسي شده و قادر به توليد مثل نيز باشد. اين بلوغ در دختران با بروز اولين عادت ماهيانه (حدود 16ـ 10سالگي) و در پسران با احتلام (حدود 18 ـ 11 سالگي).

ـ بلوغ اجتماعي: مرحله اي که شخص قدرت تدبير امور خانواده را پيدا کرده و در برابر قانون پاسخگو است. همچنين بلوغي که در مورد نظام وظيفه، واحد گواهينامه و ... در جامعه مطرح است.

ـ بلوغ اقتصادي: شخص قدرت برنامه ريزي تدبير امور اقتصادي و کسب در آمد پيدا ميکند و مي تواند در اموال خود تصرف کند و خرج خانواده اش را بپردازد.

ـ بلوغ عاطفي: خروج کودک از انگيزه هاي کودکانه و نشان دادن عواطف خود به شکل بزرگترها، مخصوصاً محبت و دوستي با ديگران را.

ـ بلوغ سياسي: شخص قدرت کافي براي بررسي مسايل سياسي و حکومتي را پيدا مي کند. حق رأي دادن پيدا مي کند.

ـ بلوغ رواني: پخته شدن از نظر رواني ـ روحي که انسان قدرت تشخيص مسايل و تميز مصلحت زندگي پيدا مي کند و قادر به قبول مسئوليت هاي اجتماعي شده و قدرت رويارويي با مشکلات پيچيده زندگي را بدست مي آورد.

ـ بلوغ ذهني و فکري: رسيدن به کمال در هوش، عقل، حافظه، تصور و تخيل و توان برهان پذيري و برهان آوري.

ـ بلوغ شرعي: مرحله اي از رشد که شخص بالغ و مکلّف مي شود، و انجام واجبات مثل نماز و روزه و رعايت تکاليف ديني بر او واجب مي شود. خداوند متعال با او به عنوان يک زن و مرد کامل معامله مي کند و اعمال خوب و بد او ثبت و ضبط مي شود. و تقليد از يک مجتهد اعلم و جامع الشرايط براي انجام صحيح احکام و قبولي اعمالش واجب است.

نشانه هاي بلوغ شرعي

بلوغ شرعي با نشانه هايي دانسته مي شودکه بعضي از آن ها طبيعي و ذاتي هستند و برخي قراردادي و شرعي و وجود يکي از اين علايم کافي است.

الف ـ نشانه هاي طبيعي و ذاتي: (قول مشهور فقهاء)

1ـ بروز حالت احتلام و بيرون آمدن مني (انزال)؛

2ـ روئيدن موي درشت و زبر در زهار (زير شکم، بالاي عورت)؛

ب ـ نشانه قرار دادي و شرعي:

اتمام 15 سال قمري در پسران و نه سال قمري در دختران

مساله 2253ـ روييدن موي درشت در صورت و پشت لب و در سينه و زير بغل و درشت شدن صدا و مانند اين ها نشانه بالغ شدن نيست*، مگر انسان به واسطه اين ها به بالغ شدن يقين کند.

* آيت الله بهجت: بعيد نيست که نشانه بلوغ باشد. [2]

* آيت الله سيستاني: بعيد نيست که روييدن موي درشت در صورت و پشت لب، علامت بلوغ باشد، ولي روييدن مو در سينه و زير بغل و درشت شدن صدا و مانند اين ها نشانه بالغ شدن نيست.

نشانه ها و تحولات دوره بلوغ جنسي

1- بروز احتلام (جنابت در خواب) و انزال در پسران؛

2- شروع قاعدگي در دختران

3- تغيير محسوس در صدا؛ (به علت ضخيم شدن و طولاني شدن تارهاي صوتي که به بم شدن صدا مي انجامد).

4- رويش مو در قسمت زهار و زير بغل: و در پسران علاوه بر آن ها رويش موهاي نرم در پشت لب و دو طرف صورت جلوي گوش ها؛

5- رشد سريع بيضه و آلت تناسلي و نعوظ آن در برابر محرک ها در پسران؛

6- رشد سينه و برآمدگي آن ها در دختران؛

7- تغييرات پوستي و زبر شدن پوست و فعاليت غدد چربي؛

8- بالا رفتن فشار خون، ضربان قلب، ازدياد چربي و پيدايش جوش صورت؛

9- ناموزون شدن بعضي از اعضاء بدن بخصوص بيني؛

10- افزايش ناگهاني قد و وزن.

عوامل مؤثر در زودرسي بلوغ:

1ـ عوامل وراثتي و نژادي: تحقيقات حکايت از آن دارد که جنبه هاي ارثي و ژنتيک و نژادي، نقش اساسي دارند. به عنوان مثال، سياه پوستان و افراد کوتاه قد در بلوغ پيشرسترند.

2ـ عوامل جغرافيايي: آب و هوا در بلوغ تأثير دارد. مثلاً در مناطق گرمسير سن بلوغ زودتر واقع مي شود.

3ـ عوامل اقتصادي: وضع اقتصادي خوب، زندگي مرفّه و تغذيه خوب و کامل.

4ـ عوامل اجتماعي و فرهنگي:

الف) مذهب و فرهنگ جامعه: وضعيت اعتقادي جامعه ها، که پيرو کدام دين و مذهب و چه فرهنگي باشند. مثلاًَ، در جامعه هاي پر آشوب که فرهنگ غربي و لائيکي حاکم است، سن بلوغ زودتر اتفاق مي افتد.

ب) چگونگي ساختار و مظاهر جامعه: رايج بودن فسادو فحشاء و مکان هاي مربوط به آن، بد حجابي و بي حجابي دختران و زنان، نوع روابط بين دختر و پسر و غيره.

ج) وسايل ارتباط جمعي: از جمله، ماهواره، اينترنت، بازي هاي کامپيوتري، مجلات، فيلم و نوارهاي غير مجاز.

5ـ اختلال در ترشح غدد هيپوفيزي: که زودتر از موعد معين، ترشح هورمون هاي جنسي را باعث مي شود.

خصوصيات اين دوره از ديدگاه روان شناسان:

1ـ دوره انتقال: به دليل اين که از مرحله کودکي و وابستگي، به مرحله استقلال و به دنياي بزرگترها، وارد مي شود؛

2ـ دوره اضطراب: به دليل شرايط خاص دنياي بلوغ و بيداري غددهاي جنسي و مواجه با تکاليف و مسئوليت ها؛

3ـ دوره عصيان و نافرماني: چون احساس بزرگي و استقلال مي کند؛ و در جستجوي «خويشتن سازي» است و مي خواهد به تنهايي براي خود شخصيت والا و برتر بسازد؛

4ـ دوره غرور و مستي: به دليل روياها، احتلام ها و آينده بيني هاي شيرين؛

5ـ دوره آشفتگي و فشار: به علت احساس تحميلات رواني و عاطفي برخود؛

6ـ دوره تولّد جديد: به نظر استنلي هال: تکامل يافته ترين خصايص انساني در اين مرحله ظاهر مي شود؛

7ـ دوره بحران (crise): به ويژه که براي او بحران انطباق با شرايط جديد، محيط جديد و خواسته هاي جديد پيش مي آيد؛ و او در اين انديشه است که با هوس هاي خويش چگونه کنار آيد.[3]

تذکر مهم:

واقعيت اين است که منظور از ذکر اين واژه ها در توصيف اين دوره، معاني و جنبه هاي ظاهري و خارجي آن نيست؛ و اين تصور که نوجوان و جوان، فردي سرکش و آشوبگر و داراي روحيه اي مضطرب و آشفته که در يک منجلاب و بحراني گير کرده باشد. بلکه نظر روان شناسان در اين مورد به انقلاب دروني دوران بلوغ متوجه است. چرا که بخش عمده اي از شخصيت، تفکر، معيارهاي اخلاقي و رفتاري در اين دوره شکل مي گيرد.

در اين دوره، به دليل بروز تغييرات سريع و وسيع در ساختار بدني و ظهور علائم بلوغ جنسي، که به يکباره اتفاق مي افتد؛ و همزمان با آن حالات روحي و رواني او نيز دگرگون مي شود، داراي حسّاسيت هاي ويژه اي است.

در اين عرصه، نوجوان و جوان در درون خود تحوّلات عظيم و کشش ها و گرايش هاي متفاوتي را احساس مي کند و در مقابل آن ها واکنش هايي را نشان مي دهد، که اين واکنش ها به آمادگي قبلي و آگاهي او بستگي دارد. در صورتي که آمادگي لازم را نداشته باشد و نسبت به تغييرات و تحوّلات، اثرات نامطلوبي داشته باشد و باعث واکنش هاي منفي شود. و اين واکنش هاي منفي در نوع افراطي خود، منجر به بحران و بيماري هاي رواني مي شود؛ که بارزترين آن ها عبارتند از: اضطراب، افسردگي، انزوا طلبي، عقده حقارت، نافرماني و عصيان با والدين، بي ثباتي و عدم تعادل، اختلال شخصيت، عدم اعتماد به نفس، سستي و بي اشتهايي و ....

راه درست کدام است؟

1ـ اين حقّ مسلم نوجوان و جوان است که استقلال طلب و آزادي خواه باشد؛ چرا که استقلال طلبي، تمايل طبيعي آماده شدن براي زندگي مستقل بزرگسالي است. و درست است که والدين و بزرگتران هم بايد روحيات شما را درک کنند، ولي آن به اين معني نيست که لجام کج خلقي و خونسردي را به دست گرفته و با آن ها به نافرماني و بي احترامي رفتار کنيد؛ بلکه صبر و شکيبايي پيشه کنيد و در ارضاء اين تمايلات تندروي نکنيد.

2ـ نوجوان و جوان، چون شيفته مهر و محبّت است و تمايل به مشارکت در اجتماع به صورت انتخاب دوست و عضويت در گروهي دارد. و با توجه به اين که دوستان خوب در کنار خانواده نقش مهمي در زندگي او ايفا مي کنند؛ لذا دقّت در انتخاب دوست بسيار مهم است و نبايد اين گرايش فطري به همزيستي مفرط با گروه همسالان منجر شود و مواظب باشيد در دام گروه هاي انحرافي نيافتيد.

3ـ به دليل اين که غريزه جنسي با فرا رسيدن بلوغ، رشد کرده و در درون احساس گرايش به جنس مخالف پيدا مي شود؛ و از طرفي هم بايد معيارهاي اخلاقي و ديني را در نظر داشت و با مسئله با خويشتن داري برخورد کرد، لذا مواظب باشيد تا اين نگراني طبيعي شما به اضطراب و اختلالات رفتاري ديگر تبديل نشود و همچنين مراقب باشيد تا خداي نکرده دچار لغزش و انحراف جنسي نشويد.

4ـ چون اين دوره، دوره تخيل و در رؤيا فرو رفتن ها است و امکان دارد به دليل تغييرات محسوس در جسم و بلوغ جنسي، گاه اين تخيلات کانال هاي خاصي پيدا کند؛ لذا سعي کنيد وقت هاي بيکاري و تنهايي خود را با فعاليت هاي متنوع ورزشي، هنري، فرهنگي و ... پرکنيد و نگذاريد افسردگي و گوشه نشيني گريبانگير شما شود؛ و بدانيد که با ياد خدا دل ها آرام مي گيرد.

5ـ در صورتي که در درون خود احساس بي ثباتي کرديد و يا با يک مشکل هيجاني يا اختلال رفتاري و يا يک مسئله شرعي روبرو شديد، اعتماد به نفس خود را حفظ کنيد و سعي داشته باشيد با والدين يا فردي مورد اعتماد و آگاه، مشاوره داشته باشيد.

بلوغ و گرايشات فطري و الهي:

به طور کلي، پايه گذاري هاي مهم در حيات، سعادت و شقاوت، بهشتي شدن و جهنمي شدن ها، اغلب مربوط به اين دوره است. دوران بلوغ و جواني، دوران بروز احساسات مذهبي و تمايلات ايماني و اخلاقي است؛ و او دوست دارد خدا را بشناسد و عاشقانه پرستش کند. بطورکلي، روان شناسان دوران بلوغ را دوران ماوراء الطبيعه يا متافيزيک مي نامند. و اين امر حتي در مورد افرادي که در خانواده هاي مذهبي نبوده و در چنان محيطي رشد نيافته اند، صادق است. به عقيده آرنولدگزل (روان شناس معروف آمريکا)؛ «بلوغ سن شکوفايي هاست و نوجوان متوجه امور عقلاني، مذهبي و هنري مي گردد».

«در اين دوره فطرت او همچنان بيدار و ذهن و عاطفه و روانش متوجّه خداوند است. اما شرايط خاص زيستي و بيداري غدد او سبب مي شود که او در انديشه ديگري باشد و بين خير و سعادت ديني و انحراف دست و پا بزند که برخي در فرجام اين تلاش غالب و برخي مغلوب هستند.»[4] و کسي که داراي تربيت صحيح و ايماني پايدار باشد، مي تواند اين دوره را به راحتي پشت سر گذاشته و پيروز باشد. پس سعي کنيد از اين فطرت پاک استفاده کنيد و به انحرافات جنسي آلوده نشويد.

احتلام (جنابت در خواب) پسران:

احتلام عبارت است از: دست دادن حالت خاصي به انسان و انزال (خروج مني) از او، در حالت خواب که غالباً با يک لذت جنسي همراه است، چه بر اثر ديدن خواب هاي آشفته و جنسي باشد و چه به خودي خود آمده باشد، و معمولاً بدن بعد از اين اتفاق حالت سستي پيدا مي کند.

در افراد عادي و سالم از پسران، احتلام بين (10ـ12) روز اتفاق افتاده، و گاهي تا دو ماه در بين دو احتلام فاصله مي افتد. جز در احتلام هاي مکرّر که ناشي از هوس هاي جنسي بسيار است و معمولا در افرادي بروز و ظهور دارد که در محيطي نامساعد و داراي نقايض تربيتي، رشد کرده اند. و گاهي علت آن جنبه پاتالوژيک[5] دارد که شخص مريض است و بايد به پزشک مراجعه کند.

توجه ـ احساس گناه چرا؟!

متأسفانه برخي از نوجوانان و جوانان با بروز احتلام شبانه و واکنش هيجاني در مقابل محرّک هاي جنسي، دچار اضطراب و نوعي احساس گناه مي شوند. اما بايد بدانند که، احتلام يک امر طبيعي است و از نظر اسلام، گناهي متوجه او نيست. فقط بايد رطوبتي که در آن حالت از بدن خارج شده و بدن و لباس ها را آلوده کرده، تطهير نموده و سپس غسل جنابت را انجام دهد. و در اين مورد هم نبايد از اطرافيان و خانواده خود خجالت بکشد. و اين نکته را هميشه در ذهن داشته باشدکه، آن ها هم روزي جوان بوده اند و به مسائلش آگاهند.

[1] . قائمي، علي، دنياي بلوغ، سازمان ملي جوانان، نشر اسپيد، 1380، ص 21، با کمي تغيير.

[2] . بني هاشمي، سيد محمد حسن، توضيح المسائل مراجع، قم، اسلامي، 1378، ج2، ص 324 و 325.

[3] . دنياي بلوغ، ص 171.

[4] . دنياي بلوغ، ص 172.

[5] . آسيب شناسي، علم به اسباب و علل امراض (فرهنگ عميد)

 

نویسنده : مسعود نور عليزاده

منبع: مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم 

ارسال نظر
نام :
ایمیل:
متن نظر:
ارسال
نمایش نظرات
اوقات شرعی