به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، حجتالاسلام والمسلمین مهدی ایمانیمقدم، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای استان خراسان رضوی، شامگاه پنجشنبه ۷ اسفندماه در نهمین نشست مجازی «سی شب، سی آیه» با موضوع ترس در قرآن کریم با تأکید بر آیه ۱۸۵ سوره آلعمران، به تبیین مراتب خوف و نسبت آن با ایمان، عقل و توحید پرداخت.
وی با اشاره به تعدد واژگان مرتبط با ترس در قرآن کریم اظهار داشت: تنوع این واژگان ناظر به تفاوت موقعیتها و واکنشهایی است که انسان در شرایط گوناگون باید از خود نشان دهد. برخی از این مفاهیم همچون خشیت، در مواردی به عنوان صفتی ممدوح و فضیلتی اخلاقی معرفی شده و حتی وصف عالمان قرار گرفته است، در حالی که برخی مراتب دیگر خوف، مذموم و ناپسند شمرده شدهاند.
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خراسان رضوی تأکید کرد: ممدوح یا مذموم بودن ترس به این بستگی دارد که انسان در برابر چه مسئلهای و با چه مبنایی واکنش نشان میدهد؛ اگر این واکنش در چارچوب عقل و معرفت باشد، میتواند فضیلت تلقی شود، اما اگر برخاسته از وهم و خیال باشد، رذیله اخلاقی خواهد بود.
وی با اشاره به مباحث روایی و حکمی درباره مراتب هستی افزود: در روایات و نیز در بیان حکمای اسلامی برای عالم هستی مراتبی ذکر شده است؛ از عوالم خلقی و مادی تا عوالم عقلانی و حقانی. در برابر این مراتب، نفس انسان نیز دارای سطوحی همچون حس، خیال، وهم، عقل، فؤاد و قلب است که با عوالم هستی تناظر دارند.
حجت الاسلام والمسلمین ایمانیمقدم ادامه داد: قرآن کریم نیز دارای بطون متعدد است و انسان کامل در تناظری هماهنگ با این مراتب قرار میگیرد. در چنین منظومهای، واکنشهای انسان نسبت به خطرات و تهدیدها در هر مرتبه، معنای خاص خود را پیدا میکند.
وی با تبیین مرتبه حسی ترس بیان کرد: در عالم حس، واکنش به خطر امری طبیعی و غریزی است؛ مانند بستن پلک هنگام نزدیک شدن شیء به چشم. این نوع واکنش، اخلاقی محسوب نمیشود، بلکه رفتاری طبیعی و خارج از حوزه اختیار انسان است.
وی با اشاره به مراتب خیالی و وهمی ترس گفت: گاه انسان در اثر تخیلات یا توهمات خود دچار خوف میشود؛ در حالی که منشأ آن واقعیت خارجی ندارد. قرآن کریم این نوع ترس را در مواردی نکوهش کرده و آن را نتیجه ضعف در باور و معرفت دانسته است.
وی با اشاره به ماجرای حمراءالاسد پس از جنگ احد تصریح کرد: پس از پایان جنگ احد، مشرکان در منطقهای به نام حمراءالاسد مستقر شدند و تصمیم داشتند کار اسلام را یکسره کنند. پیامبر اکرم (ص) با تدبیری هوشمندانه دستور دادند مسلمانان، حتی مجروحان، در منطقه حاضر شوند و آتشهای متعددی برافروزند. دشمن با مشاهده این صحنه، شمار مسلمانان را بیش از واقع تصور کرد و دچار رعب شد و شبانه عقبنشینی کرد. این نمونهای از تأثیر خیال در ایجاد ترس است.
حجت الاسلام والمسلمین ایمانیمقدم در ادامه با تفکیک میان خوف مبتنی بر علم و خوف برخاسته از ظن و توهم اظهار داشت: اگر ترس بر اساس نشانههای واقعی و علم عقلانی باشد، نه تنها مذموم نیست بلکه عین عقلانیت است. همانگونه که در زندگی روزمره، حرکت زودتر برای رسیدن به پرواز به دلیل احتمال ترافیک، رفتاری عاقلانه است.
وی افزود: در مقابل، خوفی که بر پایه توهم و بدگمانی شکل میگیرد، مذموم است. قرآن کریم از ترسهای القاشده توسط شیطان یاد میکند و مؤمنان را از آن برحذر میدارد.
خشیت؛ مرتبهای ویژه عالمان
رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاههای خراسان رضوی با اشاره به آیه انما یخشی الله من عباده العلماء بیان کرد: خشیت مرتبهای از ترس است که از معرفت عمیق به عظمت الهی ناشی میشود و ویژه عالمانی است که به درک کلیات و سنتهای الهی رسیدهاند. در این مرتبه، ترس دیگر ناشی از وهم نیست، بلکه برخاسته از شهود عظمت و سیطره الهی بر عالم است.
وی خاطرنشان کرد: انسان هرچه به مراتب بالاتر عقل و قلب دست یابد، به مرحله اطمینان میرسد؛ مرحلهای که نه از آینده بیم دارد و نه از گذشته دچار حسرت و اضطراب میشود. چنین فردی به تعبیر قرآن دارای قلب مطمئن است.
ایمان؛ عامل رفع ترس در میدان جهاد
حجت الاسلام والمسلمین ایمانیمقدم با اشاره به آیات مربوط به جنگ احزاب تصریح کرد: هنگامی که لشکرهای متعدد علیه اسلام همپیمان شدند، مؤمنان حقیقی نه تنها دچار ترس نشدند، بلکه گفتند این همان وعده الهی است و ایمانشان افزون شد؛ این نشان میدهد که ایمان و توکل حقیقی، ترسهای خیالی را از میان میبرد و انسان را به تسلیم و پایداری میرساند.
وی افزود: ترس مثبت، ترس از خداوند است که سبب خشوع قلب و حرکت در مسیر جهاد اکبر و جهاد با دشمن میشود. این نوع خوف، انسان را منفعل نمیکند بلکه به توکل، اقدام و مجاهده سوق میدهد.
وی با اشاره به روایات اخلاقی اظهار داشت: در برخی دعاها از بخل و جبن به خدا پناه برده شده است. ریشه بخل، ترس از آینده و بیاعتمادی به رزاقیت الهی است. انسانی که خدا را مالک حقیقی میداند، اموال خود را ملک خدا میشمارد و در مسیر رضای الهی انفاق میکند.
حجت الاسلام والمسلمین ایمانی مقدم تأکید کرد: شرط اساسی غلبه بر رذایل اخلاقی و حضور شجاعانه در میدان جهاد، ایمان و خداشناسی است. ترس منفی، القای شیطانی و برخاسته از تخیلات است، اما خوف حقیقی که مبتنی بر معرفت و توحید باشد، عامل تعالی انسان و زمینهساز پیروزی در جهاد نفس و جهاد بیرونی خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما