نماز جمعه؛ مظهر قدرت نرم جامعه اسلامی

به گزارش خبرگزاری حوزه، نماز جمعه به عنوان آیین عبادی- سیاسی از جمله مهم‌ترین منابع قدرت نرم در جامعه اسلامی به شمار می‌رود، به این جهت که نه صرفاً در تراز یک عبادت هفتگی، بلکه فراتر از این مباحث از آن به عنوان مظهر وحدت و انسجام مسلمین و نمایشی از قدرت سیاسی و اجتماعی جامعه اسلامی یاد می‌شود به نحوی که کسی نمی تواند منکر نقش بی‌بدیل آن در بصیرت افزایی و آگاهی بخشی مردم نمازگزار باشد

از جمله وجوهی که باعث شده از نماز جمعه به عنوان یکی از مظاهر بارز قدرت نرم در جامعه و نظام اسلامی سخن به میان آید، زمینه و بستری است که فراهم می‌کند تا اعضای جامعه با یکدیگر، وحدت، همدلی، تفاهم و تعامل مؤثری داشته باشند، آن هم تحت هدایت و اشراف نمایندگان امام جامعه و ولی فقیه که بیش از هر چیز جامعه را به رعایت تقوای فردی، سیاسی و اجتماعی و ایضاً حفظ هوشیاری در برابر دشمن و توطئه‌های رنگارنگش فرا می‌خوانند.

واقعیت امر آن است که اقامه‌ی نماز جمعه در قالب صفوف گسترده و متحد مؤمنین، زمینه لازم جهت تفاهم، تعامل و همکاری هر چه بهتر و مطلوب‌تر افراد جامعه اسلامی را با یکدیگر فراهم می کند که البته این ها از جمله برکات حاکمیت نظام مبتنی بر ولایت فقیه است.

ایجاد مصونیت در برابر فتنه‌ها

از سوی دیگر همین حقیقت به موازات ارتقای سطح آگاهی و بصیرت مردم، جامعه را تا حدود زیادی در مقابل خطرات و توطئه ها و فتنه ها، مصون نگاه می‌دارد.

همچنین با عنایت به رهنمودهای امامین انقلاب اسلامی به خوبی متوجه می شویم که اساساً دو امر «جماعت» و «جمعه» تبلوری از پیوند سیاسی- عبادی حاکم با امت هستند و در این میان، نماز جمعه اهمیت مضاعفی در این راستا پیدا می‌کند، چه آن که هم اجتماع بیشتری در مسجد جامع شهر گرد هم می‌آیند و هم این که خطبه های امام جمعه و رهنمودهای هفتگی ایشان، زمینه‌ساز و عامل رشد فکری و معنوی مردم می شود.

اهمیت خاص نماز جمعه در کلام رهبر شهید انقلاب

نگاهی به رهنمودهای ماندگار امام و رهبر شهیدمان حاکی از آن است که از منظر ایشان، اهمیت نماز جمعه هیچ‌گاه در جامعه اسلامی کاهش پیدا نمی‌کند، کما این که اتفاقاً تکرار آن در هر هفته حاکی از آن است که حقیقت مستمری در این فریضه‌ی الهی نهفته است. آقای شهید ایران در یکی از سخنرانی های خویش می فرمایند:" دستگاه «امامت جمعه» و «نماز جمعه» از انقلاب اسلامی گرفته شود، انقلاب لطمه می خورد"

با عنایت به این حقیقت باید گفت نماز جمعه از آن جهت قدرت نرم به شمار می رود که امام جمعه، در خطبه های نماز، علاوه بر ستایش خدای متعال و سفارش به تقوا، از مصالح دینی و دنیوی امت اسلامی، رویدادهای جهان، به خصوص از تحولات مرتبط با امت اسلامی و همچنین از مسائلی که در سرنوشت و استقلال آنان، مثل همکاری و تفاهم و همبستگی اثرگذار است، سخن بر زبان می آورد و بدین سان، مسلمانان را از سیاست های شوم دشمنان داخلی و خارجی آگاه می‌سازد و بی گمان، همین هوشیاری و آگاهی، آن چیزی است که دشمنان خبیث اسلام و مسلمین را به شدت هراسان می‌کند.

لزوم توجه به معنا و مفهوم قدرت نرم

برای درک اهمیت نماز جمعه به عنوان مظهر قدرت نرم جامعه و نظام اسلامی لازم است بدانیم که اساساً قدرت نرم یعنی توانایی شکل دادن به علایق دیگران و هدایت رفتار آنان بدون آن که از زور در این راستا استفاده شود، کما این که همچنین برخی نیز قدرت نرم را توانایی کسب چیزی از طریق جذب به جای اجبار و تطمیع مطرح کرده اند و در هر صورت باید دانست که معمولاً در قدرت نرم در راستای دست یابی به اهداف موردنظر از ابزار اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی کمک گرفته می شود و بدین سان اقتصاد و سیاست جامعه، تحث تأثیر قرار می گیرند.

از این حیث نیز می‌توان مدعی شد که نماز جمعه فراتر از یک عبادت جمعی خودش به سان قدرت نرم محسوب می شود، به این خاطر که می تواند در برابر جریان ها و تهدیداتی از جنس نرم مقاومت کرده و بدین سان به تولید و بسط قدرت نرمِ اجتماع مسلمین، کمک شایان توجهی کند.

نماز جمعه؛ شبکه دینی، مردمی و حکومتی

نکته حائز اهمیت دیگر این که دین مبین اسلام به تمامی ابعاد زندگی انسان توجه خاصی دارد و برای آنها برنامه ویژه ای را تدارک دیده است؛ ازجمله این برنامه ها توجه به دین و اعتقادات مردم است تا از این طریق به سعادت ابدی نائل شوند.

از دیدگاه اسلام، هدف قوه مجریه یا حکومت به معنای خاص آن، تنها تأمین امنیت مالی و جانی نیست؛ بلکه مهم تر از آن، توجه به مسائل معنوی در راستای بندگی خدای متعال است، چه آن که اساساً حکومت اسلامی و نظام ولایت فقیه، برای تحقق دین در جامعه شکل گرفته است.

رهبر شهیدمان در همین زمینه بیان روشنگرانه ای دارند و می فرمایند: "نماز جمعه ترکیبی از بیان حقایق معنوی و اسلامی، حضور غیردستوری مردم در این صحنه و مرتبط با حکومت اسلامی است. حکومت فقط وظیفه تأمین رفاه و آزادی و استقلال سیاسی مردم را ندارد؛ بلکه حکومت در قبال دین و اعتقادات مردم نیز وظیفه دارد. این شبکه مهم، در عین حالی که مردمی، اسلامی، حکومتی و سیاسی است؛ اما داخل در جناح بندی های گوناگون مردم و جناح های سیاسی نیست. "

سنگر مستحکم در برابر تهاجم فرهنگی

تهاجم فرهنگی به معنای ارائه‌ی کالای فرهنگی از سوی سامانه مهاجم به جامعه مشخص، به منظور ایجاد تغییرات نامطلوب و نوعاً ناخودآگاه در رفتار مردم آن جامعه است؛ به نحوی که رفتار اجتماعی جدید، موجب تأمین منافع نیروی مهاجم می شود. از این رو باید توجه داشت که ایجاد یک حالت بحرانی، عدم تعادل، اغتشاش و اختلال در یک سیستم که عناصر آن را آداب و رسوم، اخلاقیات، عرف، سبک زندگی، زبان، ارزش ها و هنجارها تشکیل می دهد، تهاجم فرهنگی نامیده می شود.

بی شک یکی از سلاح های اصلی دشمن به منظور هدف قرار دادن جامعه ما، تهاجم فرهنگی است که این هجمه به مرزهای دینی هر روز شکل جدیدتری هم به خود می گیرد، کما این که دشمنان از طریق ایجاد شبهه و هزاران چرایی دینی سعی در سست کردن بنیان اعتقادی مردم، به ویژه جوانان دارند.

در این میان، یکی از مهم ترین راه های مقابله با تهاجم فرهنگی دشمن، سنگر نماز جمعه است. قائد شهیدمان در همین زمینه بیان می دارند:"نماز جمعه یک سنگر اساسی در مقابل تهاجم همه جانبه دشمن است و لذا از دیدگاه حکیمانه ایشان باید برای مقابله با تهاجم همه جانبه دشمن، همیشه آماده بود، چرا که انسان در این راه باید از دین و ارزش های دینی مثل نماز جمعه برای بصیرت افزایی کمک بگیرد.

درس دشمن شناسی در خطبه های نماز جمعه

از سوی دیگر نماز جمعه به ارتقای معرفت نمازگزاران و آحاد جامعه در خصوص بحث دشمن شناسی، کمک شایان توجهی می کند. به هر صورت، یکی از مسایل بسیار مهمی که جامعه اسلامی باید همیشه به آن توجه داشته باشد، دشمن و دشمن شناسی و شناسایی طراحی های دشمن است، چرا که اگر این امر مورد غفلت واقع شود، دشمن با انواع توطئه ها و حیله ها دست به نابود کردن امت و جامعه اسلامی خواهد زد.

گزارش از: سید محمدمهدی موسوی