به گزارش خبرگزاری حوزه، اسراف به معنای مصرف بیرویه و بیهوده منابع است. اسراف نکردن به ما کمک میکند تا منابع را به طور بهینه استفاده کنیم و محیط زیست را حفظ نماییم. با اسراف نکردن، هم منابع بیشتری برای آیندگان باقی میماند و هم محیط زیست سالمتری خواهیم داشت.
در گفتوگو با حجتالاسلام والمسلمین محمد اسماعیلی از اساتید حوزه علمیه قم به مسئله صرفه جویی و مصرف درست از دیدگاه قرآن و روایات پرداختیم که تقدیم مخاطبان گرامی میگردد.
مسئله صرفهجویی و مصرف درست از دیدگاه قرآن و روایات چگونه است؟
داستان معروفی است که رسولالله(صلالله علیهوآله) به امامعلی(علیهالسلام) دستور داد لباسی برای آن حضرت بخرد. امام به بازار رفته و لباسی را ۱۲ درهم خرید و به خدمت پیامبر آورد. پیامبر گرامی اسلام فرمودند: اگر ارزانتر بود بهتر بود؛ اگر صاحبش معامله را اقاله میکند لباس را عوض کن. امیرالمؤمنین(علیهالسلام) بعد از پس دادن پیراهن ۱۲درهمی با حضرت برگشت که لباس دیگری را به چهار درهم بخرد، پیامبر اعظم(صلاللهعلیهوآله) در وسط راه کنیزی که پولش را گم کرده و گریه می کرد را دید. ۴ درهم به او داد. به بازار رفت و لباس چهار درهمی خرید و برگشت. برهنهای را در کوچه دید، لباس را به او داد و دوباره به بازار برگشت.
از آخرین چهار درهمی که داشت پیراهنی خرید. باز همان کنیز را دید که گریه میکند و میگوید: میترسم به من بگوید: چرا دیر آمدی؟ حضرت همراه کنیز به در خانه مولای او رفت. مولای آن کنیز به احترام رسولاکرم(صلاللهعلیهوآله) کنیز را آزاد کرد. رسولالله(صلاللهعلیهوآله) بسیار خوشحال شد و فرمود: چه ۱۲ درهم با برکتی بود. ۲ برهنه را پوشاند و یک برده را آزاد کرد و این همه از برکات صرفهجویی در یک پیراهن بود. (کتاب أمالی صدوق، صفحه ۲۳۹)
اینکه در جایجای روایات دیدهاید که آنقدر توصیه به استفاده از ریزهها و خردههای غذا شده، به جهت همین صرفهجویی است.
رسولالله(صلاللهعلیهوآله) به امیرمؤمنان(علیه السلام) فرمودند: «غذایی را که در سفرهات میریزد، بخور؛ چرا که فقر را از تو دور کند و آن مهریه حورالعین است و هر کس آن را بخورد، قلبش سرشار از علم و بردباری و ایمان و نور شود.» (کتاب الدعوات، صفحه۱۵۴) یا آنکه امیرمؤمنان علی(علیهالسلام) فرمودند: «ریزههای سفره را بخورید که شفای هر درد است.» (کتاب تحف العقول، صفحه۱۰۳)
عدهای صرفهجویی را به معنای کم مصرف کردن معنا کردهاند، آیا این حرف درست است؟
صرفهجویی یعنی اینکه خودخواه نباش و همه امکانات را برای خودت نخواه و فقط خودت را در نظر نگیر و همگان حتی آیندگان را هم در امکانات موجود سهیم بدان. البته این اندازه دور اندیشی از همه توقع نیست. به هر حال، صرفهجویی یعنی جوری استفاده کن که دیگران هم بتوانند مثل تو در برخورداری و بهرهمندی باشند.
صرفهجویی نه یعنی از مقدار نیازت کمتر مصرف کن و نه یعنی بیش از مقدار احتیاج استفاده کن. بلکه در مصرف، مقدار ما بین این دو را انتخاب کن و متعادل باش. «وَ الَّذینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا وَ کانَ بَیْنَ ذلِکَ قَواما» (سوره الفرقان، آیه ۶۷)
صرفهجویی یعنی بد مصرفی ممنوع
در همه ابعاد زندگی باید تعادل و اعتدال را رعایت کرد. ما باید خودمان مراقب خود و رفتارهایمان باشیم تا از حد وسط خارج نشده و به سوی افراط و تفریط منحرف نشویم. انحراف از راه میانه حتی در کارهای خوب هم ناپسند شمرده شده، در کارهای بد که به جای خود. مثلاً درباره عبادت، انفاق و بسیاری کارهای خوب دیگر آمده که باید اعتدال و میانهروی را مراعات کرد. امیرمؤمنان علی(علیهالسلام) به فرزندش فرمود: «پسرم، در معیشت و عبادت، میانهرو باش.» (کتاب أمالی مفید، صفحه۲۲۲)
چند مورد از موارد صرفه جویی که در روایات به آنها اشاره شده را بیان بفرمایید.
رسولالله به امیرمؤمنان(علیهماالسلام) فرمود: چهار چیز به هدر میروند (یعنی از مصادیق اتلاف و اسراف نعمت به شمار میروند،) آنگاه یکی از آن چهار مورد را چنین بیان فرمودند: «افروختن و روشن کردن چراغ در شب مهتابی (یعنی جایی که روشن است و نیازی به روشنایی نیست) (کتاب الفقیه، جلد۴ صفحه۳۷۳)
آموزههای دینی تا این حد نسبت به استفاده از امکانات و نعمتها، توجه دادهاند تا مومنان در وادی اسراف که گناهی کبیره است، گرفتار نشوند. گاهی میگوییم چرا دعایمان مستجاب نمیشود؟ سببش این است که کارهایی از ما سر میزند و به پیامدهای آن توجه نداریم.
درباره اسرافکار روایت داریم که دعایش مستجاب نیست. (کتاب الکافی، جلد۲ صفحه۵۱۱) نمیدانیم که روشن گذاشتن لامپ و چراغ بیش از مقدار نیاز، نعمت روشنایی را هم برای خودمان و هم برای دیگران در معرض نابودی و زوال و ما را از ادامه برخورداری از نعمت، محروم میکند.
صرفه جویی در بحران به چه اندازه مهم است؟
صرفهجویی همیشه یک اصل لازم است، اما در مواقع بحران مثل جنگ و کمبودهای احتمالی احتیاجات زندگی، از اهمیت بیشتری برخوردار میشود. ما در مباحث روایی، ابواب مختلفی مثل تعامل با مؤمنان، پاداش تأمین نیازمندیهای مؤمنان، پاداش خدمت به مؤمن داریم، که همه آن روایات با اولویت بیشتری شامل صرفهجویی در مواقع بحران خواهند بود.
از أمیرمؤمنان علی(علیهالسلام) روایت شده که فرمودند: «سبب فقر، اسراف است.» (عیون الحکم و المواعظ، صفحه۲۸۲) امام کاظم (علیهالسلام) فرمودند: «هر کس ریخت و پاش و اسراف کند، نعمت از دستش خواهد رفت.» (تحف العقول، صفحه۴۰۳) و معمولا ما مشکل کم مصرفی نداریم که تفریط است؛ بلکه غالبا گرفتار مصرف بی رویه از نوع پر مصرفش هستیم که اسراف است.
انرژیهایی که خداوند در این مملکت در اختیار ما قرار داده، از بهترین نعمتها است، اگر با اسراف و زیادهروی، کفران آنها را کنیم، قطعا عذاب الهی بسیار سخت خواهد بود که فرمود: «وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکُمْ لَئِن شَکَرْتُمْ لَأَزِیدَنَّکُمْ وَ لَئِن کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِید»(سوره ابراهیم آیه٧) کیفر کفران نعمت، تنها گرفتن نعمت نیست، بلکه حتّی گاهی نعمت سلب نمیشود، ولی به صورت نقمت و استدراج در میآید تا شخص، کمکم سقوط کند. [تفسیر نور، جلد۴، صفحه۳۸۹)
یکی از بهترین وعدههای کریمانه درباره کسانی که اهل صرفهجویی و درست مصرف کردن هستند، این فرمایش رسول خدا(صلاللهعلیهوآله) است که فرمودند: «کسی که در وضوء کمتر از یک لیتر و در غسل کمتر از سه لیتر آب مصرف کند (که منظور حضرت از بیان این مقدار، همان صرفه جویی کردن در استفاده از آب است) و این مقدار را کم نشمارد و به روشی که من بیان کردم، پایدار باشد، در بهشت با من خواهد بود.» (کتاب الفقیه، جلد۱، صفحه ۳۴ و ۳۵)
البته استفتایی هم از امامخمینی(رحمةاللهعلیه) درباره استفاده بی رویه از آب و برق شده که فتوای ایشان قابل توجه و تأمل است. متن استفتاء و فتوای ایشان اینگونه است:
سوال: زیادهروی در مصرف آب و برق، به خصوص در زمینهای که موجب کمبودهایی در سطح عمومی شود گرچه بهای آن را پرداخت نمایند از نظر شرعی چه حکمی دارد؟
جواب: بسمه تعالی، زیاده روی در مصرف آب و برق برخلاف قانون دولت، حرام است و موجب ضمان نیز میگردد.
رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتاللهالعظمی امام خامنهای در بیاناتی بر لزوم پرهیز از اسراف در منابع عمومی مانند آب، نان، گاز، بنزین و ارزاق عمومی تأکید و فرموده اند: «یکی از مهمترین خطرها و ضررها برای کشور، اسراف است». و در بیانی دیگر فرمودند: «اگر اسراف نباشد اوضاع کشور خیلی بهتر از این خواهد بود»۱۴۰۴/۰۹/۰۶
انتهای پیام/
نظر شما