به گزارش خبرگزاری حوزه، در مراسم باشکوه آغاز سال تحصیلی حوزههای علمیه و در گفتگو با برخی اساتید سطوح عالی به نکته تقریباً مشترکی که برخوردیم آن بود که حوزه علمیه بخصوص در شرایط کنونی میبایست ضمن حفظ سنتهای اصیل خود به ویژه در زمینه تحصیلی و درسی، به نیازهای نوپدید جامعه، پاسخگو باشد.
در واقع شاید بشود گفت که لازمه تحول حوزه به منظور تحقق هدف یاد شده این است که به احیای سنتهای اصیل و موفق خود همچون مباحثه، تقریرنویسی و ... اهتمام بورزد.
تربیت عالِمانه؛ ویژگی شاخص حوزههای علمیه
البته باید توجه داشت که افتخار حوزههای علمیه در عرصه علم و آموزش از دیرباز تاکنون این بوده که در آن صرفاً شاهد درسدادن به طلاب از سوی اساتید نبودهایم بلکه مهمتر این که نظام حوزه به معنای واقعی کلمه در کنار تأکید همیشگی بر اخلاق و تهذیب نفس، عالِم تربیت میکرده است و این، نقطه قوت حوزه و نظام روحانیت بوده است که در ساختار تعلیم و تربیت خویش به طور خاص به مؤلفههایی چون متن درسی، استاد، مباحثه، تقریر، تحقیق، نقد و تحلیل عالمانه، توجه شایستهای داشته است.
سنت های یادشده آن چنان حائز اهمیت بوده اند که طلاب از بدو ورود به حوزه با آن مانوس شده و به نوعی حتی بخش مهمی از سبک زندگی خود را بر اساس آن تنظیم کرده اند و لذا امروز هم حوزه علمیه برای دست یابی به اهداف عالی تحول به منظور تحقق حوزه پیشرو و سرآمد، نیازمند احیای سنتهای اصیل خود است.
یک ضرورت انکارناپذیر
از نگاه حجت الاسلام و المسلمین سید صادق محمدی استاد درس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، توجه به سنتهای قدیمی و موفق حوزه یک ضرورت انکارناپذیر به شمار می رود تا آن جا که معتقد است: ما باید نسبت به این سنتها حساس و در مسیر احیای آنها پیگیر باشیم.
وی همچنین گفت: به لطف الهی سنتهای متعدد و پربرکتی در حوزه وجود داشته است که یکی مسأله مباحثه است، یکی مسأله تقریرنویسی است و البته مسائل دیگری نیز وجود دارد. برخی از این سنتها حتی نیاز به احیا دارند و باید بیش از پیش در ساختار علمی و آموزشی مورد توجه و عنایت قرار گیرند.
طرح حوزه آزاد با هدف احیای سنتهای موفق حوزوی
از جمله سنتهای موفق و تأثیرگذار حوزه از دیرباز تاکنون، التزام نسبت به مقوله تبلیغ بوده است.
به تعبیر آیتالله شب زندهدار دبیر شورای عالی حوزههای علمیه، روحیه تبلیغ رفتن در بین حوزویان باید روز به روز افزایش پیدا کند به نحوی که حتی اگر کسی تبلیغ نمیرود، مصداق ترک وظیفه برای او باشد و لذا باید زمینه ترغیب طلاب و فضلا نسبت به امر تبلیغ را مهیا ساخت.
دبیر شورای عالی حوزه های علمیه همچنین به نکته مهم دیگری اشاره کرده و افزود: باید به نحوی برنامهریزی شود تا طلاب پس از رسیدن به مرتبهای از تحصیل، لجنههای تحقیقی چند نفره و مباحثات جدی را تشکیل دهند. این سنتهای کارآمد حوزه، امروز تا حدی مهجور شدهاند، در حالی که اهمیت فراوانی دارند و ما باید در مسیر احیای آن ها بکوشیم. شورای عالی حوزه طرح «حوزه آزاد» را برای احیای همین سنتهای موفق حوزوی تصویب کرده تا به حول و قوه الهی، این روحیه دوباره زنده شود.
زمینه ابتکار علمی طلاب را فراهم کنیم
آیت الله شب زنده دار همچنین بیان داشت: نظام تدریس و تدرّس و تعلیم و تعلّم در حوزه نقشی کلیدی در شکوفایی علمی طلاب، تقویت شخصیت آنان و ارتقای معرفت دارد. اشتباه است که حوزه را صرفاً به کتابهای خاص محدود کنیم. از سوی دیگر، نباید مانع ابتکارها و سلیقههای علمی خلّاق شویم که در ذهن طلاب جرقه میزندو این موضوع باید بسیار جدی گرفته شود.
سنت "متنمحوری" برای تربیت ذهنی طلاب
نکته مهم دیگر این که در سنت حوزه های علمیه، کتاب درسی صرفاً وسیله انتقال اطلاعات و محتوا نبوده است، بلکه اصل متن فقهی، اصولی، فلسفی یا ادبی، موضوع کار علمی بوده به این معنا که در وهله نخست طلبه باید عبارت را میفهمید، احتمالات مختلف را بررسی میکرد، در عین حال به کشف مبانی مؤلف اثر می پرداخت، اشکال میگرفت و سپس پاسخ میداد.
بنابراین مشخص می شود که؛ این سنت با آموزشهایی که در آنها کتاب صرفاً برای استخراج "مطالب امتحانی" خوانده میشود، تفاوت بنیادین دارد.البته باید توجه داشت که دفاع از متنمحوری با هدف تمرین تفکر از طریق متن مدنظر است و این که در نهایت ذهن طلبه برای فهم و استدلال بهتر آماده شود.
سنتهای اصیل پژوهشی؛ بهترین پشتیبانِ علمی
حجتالاسلام والمسلمین ابوالفضل هادیمنش مدیر مطالعات و برنامهریزی پژوهشیِ معاونت پژوهش حوزههای علمیه نیز اخیراً در گفتگویی با اشاره به این که ما بیش از ۲۰ سنت اصیل پژوهشی را در تاریخ حوزههای علمیه بازشناسی کردهایم، ابراز داشت: این سنت های پژوهشی شامل مواردی همچون تقریر نویسی، تحریر نویسی، امالی نویسی، حاشیه نویسی، تقریظ نویسی، ردیه نویسی و ... است با این حال از توجه به شیوههای جدید نیز غافل نبودهایم و یکی از مهمترین این شیوهها نظام "آموزش پژوهشمحور" است اگرچه در سوابق حوزههای علمیه خصوصاً در مکتب حوزه سامرا نیز سوابق روشنی دارد.
فرصت ارزشمند کنونی را مغتنم بشماریم
حجتالاسلام و المسلمین حسین بنیادی، استاد درس خارج حوزه علمیه قم نیز با تأکید بر این که باید قدردان روند فعلی حوزه های علمیه مبنی بر شتاب و خیزش علمی باشیم، گفت: آنچه مهم است این که باید کاری کنیم که این شتاب و خیزش علمی نهتنها کند نشود، بلکه با توجه به فرصتهایی که در اختیار داریم، بتوانیم آنها را ارتقا ببخشیم.
وی با تأکید بر لزوم تلاش برای تحقق رهنمودهای امام و رهبر شهیدمان در متن معروف به حوزه پیشرو و سرآمد خاطرنشان کرد: باید روند تحول آموزشی مبتنی بر متون حوزه را به سمتی ببریم که ناظر بر مسائل جامعه، ناظر بر حکمرانی دین و ناظر بر معارف اسلامی باشد و بتوانیم این باور را در جامعه ایجاد کنیم که حقیقتاً دین برای اداره جامعه چیزی کم ندارد و در عرصه اداره جامعه نقشآفرین است.
گزارش: سید محمدمهدی موسوی
نظر شما